Historia Pruskiej Biblioteki Państwowej sięga roku 1658, kiedy to Fryderyk Wilhelm I, elektor Brandenburgii, wydał dekret nakazujący uporządkowanie i udostępnienie społeczeństwu swojego prywatnego księgozbioru. Zbiór ten stał się fundamentem Biblioteki Elektorskiej, która rozpoczęła działalność w 1661 roku w Cölln nad Sprewą (ob. część berlińskiej dzielnicy Mitte).

Państwowa i Uniwersytecka Biblioteka w Królewcu należała do najważniejszych instytucji naukowych i kulturalnych dawnych Prus Wschodnich. Jej początki sięgają XVI wieku, kiedy książę Albrecht Hohenzollern (1490–1568), pierwszy świecki władca Prus Książęcych, około 1526 roku założył prywatną bibliotekę, znaną jako Kammerbibliothek. Ze względu na dominującą obecność piśmiennictwa w języku niemieckim, określano ją również mianem Biblioteki Niemieckiej (Deutsche Bibliothek).

Uniwersytet w Greifswaldzie (jako studium generale) został uroczyście powołany 17.10.1456 r. przywilejem papieskim odczytanym w kościele św. Mikołaja. Pierwotnie prawdopodobnie istniały dwie biblioteki gromadzące literaturę naukową na potrzeby uczelni, jedna na fakultecie prawa, druga na wydziale sztuk wyzwolonych, nie można jednak ustalić ciągłości między początkami a obecną biblioteką uniwersytecką.

Technische Hochschule powstała w roku 1904. Pierwszym organizatorem jej biblioteki jako nowoczesnej placówki naukowo-badawczej był berliński bibliotekarz Heinrich Simon (1858-1930). Następnie jego rolę przejął Hans Füchsel (1878-1944), który w latach 1905-1907 zapewnił bibliotece nowoczesne wyposażenie.

Fundamentem Biblioteki Miejskiej w Królewcu był prywatny księgozbiór Jana Poliandra (Johann Gramann). Był on reformatorem i pastorem luterańskim, żył w latach 1487-1541. W 1525 r. na polecenie Martina Lutra został wezwany przez księcia Albrechta Hohenzollerna do Królewca. Po śmierci bibliofila, wykonawcy testamentu przekazali jego księgozbiór radzie miasta Królewiec.

Miejska Biblioteka w Słupsku została utworzona w 1903 r. Był to moment w dziejach, kiedy to w dużej liczbie powstają książnice miejskie w państwie niemieckim. Początkowo Biblioteka została ulokowana w przybudówce Szkoły Gimnazjalnej (Gemeindeschule) w budynku z 1898 r. przy Woolmarkstraße 15a (obecnie ul. Deotymy, dzisiaj mieści się tam V Liceum Ogólnokształcące).

Początki Biblioteki Miejskiej w Szczecinie (Stadtbibliothek) sięgają października 1901 r. W tym czasie miasto poszerzało swoje granice i wprowadzało nowe rozwiązania urbanistyczne. Wraz z dynamicznym rozwojem gospodarczym postępował także rozkwit życia kulturalnego. Następstwem poszerzających się zainteresowań mieszkańców było utworzenie biblioteki miejskiej.

Do połowy XIX wieku edukacja w Białogardzie ograniczała się wyłącznie do poziomu elementarnego. Przełom nastąpił w 1856 roku, kiedy na bazie szkoły powszechnej utworzono pierwsze gimnazjum.

Powstanie szkolnictwa typu średniego i wyższego wiąże się ze sprowadzeniem przez biskupów Pawła Wołuckiego i Jana Kuczborskiego do Bydgoszczy ok. 1616 r. zakonu jezuitów. Pierwszą szkołę otwarto w 1619 r., która przez następne lata coraz silniej się rozwijała, rozszerzając program nauczania i budując nowy gmach (1644-1653), dzięki czemu zyskała miano kolegium (w okresie 1647-1661).

W okresie międzywojennym Chełmno posiadało trzy gimnazja: męskie klasyczne, które było kontynuacją gimnazjum chełmińskiego z XIX w., żeńskie humanistyczne, które powstało z dawnej szkoły realnej w roku 1921 i gimnazjum matematyczno-przyrodnicze, które zorganizowane zostało w ramach przeniesionego z Modlina do Chełmna w 1926 roku Korpusu Kadetów.

Pomysł założenia Uniwersytetu w Chełmnie sięga końca XIV w., kiedy to Zakon Krzyżacki zaczął starania o jego powołanie na terenie Prus. 9 lutego1386 r. uzyskano przywilej wydany w Genui przez papieża Urbana VI, na którego mocy chciano powołać studium generalne w Chełmnie, a wzorem dla niego miało stać się studium w Bolonii. Ostatecznie najprawdopodobniej z przyczyn politycznych, nie doszło jednak do powstania w Chełmnie studium generalnego. Na przestrzeni lat podejmowano kolejne nieudane próby stworzenia szkoły wyższej w Chełmnie.

Gimnazjum powstało na bazie szkoły jezuickiej, która rozpoczęła swą działalność w 1623 roku, a w 1749 r. została podniesiona do rangi kolegium. W 1773 r. dekretem króla pruskiego Fryderyka II dawne kolegium jezuickie rozwiązano – jednak w jego murach nadal funkcjonowało katolickie gimnazjum.

Szkoła powstała w 1752 roku jako gimnazjum franciszkańskie. Była sześcioklasowa, a nauczaniem zajmowali się franciszkanie. Mimo katolickiego charakteru gimnazjum, przyjmowani byli do niego również protestanci.

Założone w 1821 r. Gimnazjum w Koszalinie, było jednym z najstarszych gimnazjów na Pomorzu. Do roku 1879 mieściło się ono w tzw. Domu Gubernatora na jednej z głównych ulic Regierungsstraße (ob. ulica Andersa, gdzie znajduje się Zespół Szkół nr 1, tzw. „ekonom”).

Gimnazjum Miejskie w Malborku (Städtisches Gymnasium zu Marienburg) zwane wcześniej Królewskim Gimnazjum (Königlichen Gymnasium zu Marienburg) powstało w 1860 r. z przekształcenia Szkoły Łacińskiej. Mieściło się w średniowiecznym budynku na Starym Mieście.

Gimnazjum katolickie w Paczkowie zostało powołane decyzją rady miejskiej. Przyjęcie pierwszych 94 uczniów do Städtisches Katholisches Gymnasium zu Patschkau miało miejsce w dniach 30 września i 1 października, utworzono początkowo 3 klasy, ceremonia otwarcia gimnazjum przypadła na początek roku szkolnego - 3 października 1870 r., w tym dniu dyrektor szkoły i nauczyciele otrzymali swoje powołania.

Powstało w XIII w. W 1543 r. na bazie gimnazjum książęta pomorscy założyli Pedagogium, które przemianowane zostało później na Gimnazjum Karolińskie i Gimnazjum Akademickie.

Proces powołania gimnazjum w Sławnie trwał wiele lat. Już w 1860 r., w odpowiedzi na wniosek magistratu, rada miasta postanowiła otworzyć realną szkołę, początkowo 6-klasową (był to rodzaj szkoły średniej, ale bez egzaminu dojrzałości).

Gimnazjum w Słupsku było pierwotnie instytutem kościelnym. Funkcję szkoły pełnił budynek, który istniał już w 1535 r. W 1596 r. na tym miejscu wzniesiono kolejny, przeznaczony także na cele szkolne (na rogu ówczesnych Butterstr., ob. Mikołajska, i Kirchplatz).

Gimnazjum w Stargardzie wzorowane na szczecińskim Pedagogium Książęcym ufundowane zostało zapisem testamentowym burmistrza Stargardu Petera Gröninga (1561–1631) w 1631 roku. Szkołę nazwaną Collegium Groeningianum otwarto w 1633 roku. Do końca swego istnienia, tj. do 1945 r. zachowała ona w nazwie nazwisko swego założyciela.

Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze powstało w roku 1742 z inicjatywy gdańskiego burmistrza i uczonego Daniela Gralatha (1708-1767). Istniało do 1936 roku. Zajmowało się badaniami z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych.

W okresie od 1780 do 1945 r. na Pomorzu Zachodnim działało tzw. Pomorskie Ziemstwo Kredytowe (Pommersche Landschaft). Był to bank hipoteczny, wspierający działalność gospodarczą posiadaczy ziemskich na Pomorzu Zachodnim (wraz z jego zaodrzańską częścią). Jego centrala, tj. Generalna Dyrekcja Ziemstwa Kredytowego, znajdowała się w Szczecinie.

Założycielami powstałego w 1741 r. w Królewcu Towarzystwa byli Johann Jakob Quandt (1686-1772) i Cölestin Flottwell (1711-1759). Utworzono je w celu kultywowania języka i literatury niemieckiej.

Towarzystwo zostało powołane do życia w 1815 r. Jego głównym celem było propagowanie sztuki, literatury i szeroko rozumianej kultury, a także prowadzenie badań genealogicznych dotyczących rycerstwa kurlandzkiego. Ważną rolą było także umacnianie żywiołu niemieckiego na terenie Kurlandii.

W wyniku podziału stref wpływów w 1939 r. między ZSRR i Niemcami doszło do przesiedlenia kilkudziesięciu tysięcy Niemców bałtyckich do Rzeszy. W październiku 1939 r. Niemcy podpisały umowy o przesiedleniu z rządami Łotwy i Estonii, na mocy których repatrianci mieli prawo do wywiezienia niektórych archiwaliów i bibliotek.

Związek Patriotów Polskich (ZPP) to organizacja polityczna powołana w marcu 1943 r. w wyniku starań grupy polskich komunistów działających w ZSRR skupionych wokół czasopisma „Nowe Widnokręgi” (Wanda Wasilewska, A. Lampe).

Ród Eulenburgów wywodzi się z Saksonii, z miasta Eilenburg an der Mulde, od nazwy którego wywodzą swoje nazwisko. Protoplastą rodu był Otto von Ileburg (1199-1234), natomiast linia zu Gallingen zapoczątkowana została przez Wenda V von Eulenburga, który w roku 1468 za zasługi w służbie Zakonu Krzyżackiego obdarowany został dobrami ziemskimi z siedzibą w Galinach. Ród Eulenburgów pozostał w Galinach do 1945 r.

Niewielka biblioteka luterańskiej parafii staromiejskiej po utracie przez protestantów kościoła Najświętszej Marii Panny (1724 r.) mieściła się najpierw w kaplicy w Dworze Artusa, a następnie (od 1756 r.) w przy nowo zbudowanym kościele Krzyża Św. (obecnie Kościół Akademicki w Toruniu).

Historia kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Elblągu sięga połowy XIII wieku. W 1238 roku mistrz Zakonu Krzyżackiego, Hermann Balk, wystawił dokument fundacyjny, który umożliwił dominikanom osiedlenie się w Elblągu. Kilka lat później, w 1246 roku, kolejny mistrz zakonu, Henryk von Hohenlohe, wydał zgodę na budowę zakonnej świątyni.

W kwietniu 1867 roku kanclerz Otto von Bismarck (1815-1898) kupił od Wernera Ewalda von Blumenthala (1821-1882) majątek o powierzchni 3600 hektarów oraz pałac w Warcinie (niem. Varzin, dawniej powiat miastecki, obecnie województwo pomorskie, powiat słupski).

Ród Dohnów wywodzi się z Saksonii. Jego pierwszym przedstawicielem w Prusach był najemnik krzyżacki, Stanislaus, który od Zakonu otrzymał wsie Ławki (niem. Lauck) i Markowo.

Pałac w Drogoszach (niem. Dönhoffstadt, w okresie powojennym nazwa miejscowości brzmiała Pałacowo) od drugiej połowy XVII wieku należał do rodu Dönhoffów. Był jednym z największych pałaców w Prusach Wschodnich.

Dzieje biblioteki w Jamnie ściśle związane są z kościołem, powstała ona w 1756 r. staraniem ówczesnego pastora, otrzymała osobny regulamin, a jej organizację zatwierdził sam król Fryderyk II. Założycielem biblioteki kościelnej, z którym jest ona identyfikowana („Biblioteka Hakena” / „Biblioteka Hackena”), jest Christian Wilhelm Haken (1723-1791), pastor jamieńskiego kościoła, powołany na to stanowisko w 1749, które pełnił do 1771, kiedy z kolei został wybrany przez synod słupski prepozytem synodu, eforem szkół w Słupsku i objął stanowisko pastora w tamtejszym kościele mariackim.

Mianem biblioteki hrabiów Lasockich określamy księgozbiór zgromadzony przez Czesława Lasockiego (1852–1891), właściciela dóbr Dębniki, Rybaki, Spytkowice i Pychowice w dawnym powiecie krakowskim, posła na Sejm Krajowy w Galicji – oraz przez jego brata Zygmunta Bronisława (1867–1948), doktora prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1891), działacza ruchu ludowego, posła do parlamentu austriackiego z ramienia PSL (1911–1918), dyplomatę i historyka.

Lehndorffowie to wschodniopruska rodzina arystokratyczna. Pierwsze dokumenty dotyczące rodu pochodzą z 1236 r. Od głównego majątku Mgowo-Legendorff ród przyjął nazwisko, które później uległo zmianom na Lehendorf i Lehndorff. Od 1420 r. ród związany był ze Sztynortem (Steinort), który wraz z dobrami prawdopodobnie otrzymał Fabian Lehndorff (1469-1545).

Dzieje Biblioteki Tulczyńskiej związane są z jej twórcą Stanisławem Szczęsnym Potockim (1752-1805) i jego drugą żoną Józefiną Amelią (1752-1798) z Mniszchów, którzy pobrali się 1774 r. Pochodzący z Krystynopola Szczęsny Potocki jeszcze przed ślubem dokonał objazdu dóbr ukraińskich i postanowił założyć swoją magnacką rezydencję w Tulczynie.

Pierwszym właścicielem wsi Pęzino, władającym majątkiem do połowy XIV w. była rodzina zasadźców – ród de Pansin. W końcu XIV w. wieś przeszła w ręce zakonu joannitów, którzy wznieśli tu zachowany do dziś zamek. W 1674 r. zamek wraz z całym majątkiem ziemskim stały się własnością rodziny Puttkamer.

Ród Schwederów rozrósł się na terenach Holandii, Danii i Pomorza. Pierwsza pisemna wzmianka, pochodząca z ok. 1450 r., dotyczy burmistrza miasta Koszalina Gabriela Schwedera. Drzewa genealogiczne rodu przechowywano w bibliotece opactwa koszalińskiego. W aktach miasta Koszalina zachowały się dokumenty Fundacji Rodzin Schweder i Loewe (Schweder-Loewsche Famielienstiftung zu Köslin) z lat 1685-1945.

Nawra to wieś położona w województwie kujawsko-pomorskim niedaleko Chełmży. Od połowy XVII wieku należała do rodziny Kruszyńskich. W 1742 roku Nawrę odziedziczył Antoni Kruszyński (1706-1774), który podupadłą wieś i majątek doprowadził do rozkwitu.

Zitewitzowie to jeden z najstarszych pomorskich rodów. Pierwsze pisemne wzmianki (o Marcinie Sycewic) pochodzą z 1345 r., kolejne to m.in. skarga z 1411 r. księcia Bogusława VIII przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu za zabicie członków pomorskich rodów Jarislava von Zitzewitz i Puttkamera. Na przestrzeni wieków Zitzewitzowie zajmowali wysokie pozycje i urzędy (byli wśród nich kanclerze, wicekanclerze, komornicy książęcy, generałowie), zgromadzili ogromny majątek i dobra ziemskie.

W zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu znajdują się zachowane egzemplarze książek i czasopism pochodzące z działających przez wiele dziesięcioleci polskich bibliotek dworskich z terenu ziemi chełmińskiej. Były to najczęściej jedynie fragmenty dawnych bibliotek dworskich, które w dużej mierze zostały zniszczone lub rozproszone w wyniku działalności niemieckich władz okupacyjnych.

Jaśkowo, niewielka wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, została założona w 1308 roku. W 1791 roku stała się siedzibą rodu Finck von Finckenstein — jednej z najbardziej wpływowych rodzin w Prusach Wschodnich, aktywnie uczestniczącej w życiu społecznym, kulturalnym i gospodarczym tej części państwa pruskiego (następnie niemieckiego).

Instytut Gospodarczy Rosji i Państw Wschodnich był instytucją, której główna siedziba znajdowała się w Królewcu, a oddział w Berlinie (pod adresem w 35, Am Karlsbad 29).