-
Tytuł
-
PL
Zbiory Sczanieckich z Nawry
-
DE
Sammlung der Adelsfamilie Sczaniecki aus Nawra
-
Opis
-
Nawra to wieś położona w województwie kujawsko-pomorskim niedaleko Chełmży. Od połowy XVII wieku należała do rodziny Kruszyńskich. W 1742 roku Nawrę odziedziczył Antoni Kruszyński (1706-1774), który podupadłą wieś i majątek doprowadził do rozkwitu.
-
Z nim też wiążą się początki biblioteki nawrzańskiej, która liczyła wówczas ok. 200 woluminów. Spadkobiercą Antoniego Kruszyńskiego był jego syn Konstanty (1751-1818). Z jego inicjatywy na przełomie XVIII i XIX wieku w miejscu drewnianego dworu zbudowany został klasycystyczny pałac według projektu Hilarego Szpilowskiego (1753-1827). W jednym z pomieszczeń pałacu umieszczono bibliotekę. Na początku XIX wieku liczba książek wzrosła do 1317.
-
Po śmierci Konstantego Kruszyńskiego pałac i majątek ponownie podupadł. W 1839 roku jego właścicielem został wnuk Konstantego, Władysław Kruszyński (1816-1855), któremu Nawra zawdzięcza gospodarczy i kulturalny rozkwit. W roku 1851 na zlecenie Kruszyńskiego Stanisław Węclewski (1820-1893), filolog i historyk literatury, przygotował spis książek biblioteki nawrzańskiej, liczący 1340 tytułów.
-
W 1867 roku córka Władysława, Bogusława Kruszyńska (1844-1927), poślubiła Michała Sczanieckiego (1838-1920), który objął w posiadanie Nawrę. Michał Sczaniecki uczynił z niej jeden z najważniejszych ośrodków gospodarczych, społecznych, politycznych i naukowo-kulturalnych na Pomorzu. Prowadził działalność naukową, kolekcjonował dzieła sztuki, monety, medale, książki, rękopisy i obiekty archeologiczne. W 1874 roku nawrzańskie książki i archiwalia podczas swojego pobytu w pałacu uporządkował Wojciech Kętrzyński (1838-1918).
-
Kolejnym właścicielem Nawry został syn Michała, Jan Sczaniecki (1873-1952), który powiększał rodzinną bibliotekę. W 1939 roku, razem z córką, Bogusławą Sczaniecką (1912-1976), opracował spis nawrzańskich książek, zawarty w 12 zeszytach, który pozostał jednak niekompletny. Szacuje się, że księgozbiór Sczanieckich liczył w 1939 roku ok. 6000 tomów.
-
W lipcu 1940 roku biblioteka i archiwalia przejęte zostały przez bydgoski oddział Archiwum Rzeszy w Gdańsku (Reichsarchiv Danzig Zweigstelle Bromberg). Książki zostały włączone do biblioteki bydgoskiego archiwum, natomiast cenne dokumenty archiwalne w grudniu 1944 roku ewakuowano do miejscowości Grasleben w Niemczech.
-
Po zakończeniu II wojny światowej Jan Sczaniecki przekazał nawrzańską bibliotekę i archiwum w depozyt nowo powstałemu UMK w Toruniu. Trafiły one do Torunia z bydgoskiego archiwum w dwóch partiach, w roku 1947 i 1949. Ich zasób szacowany jest na około 1000 woluminów.
-
Bibliografia:
- Antonowicz Michał, Krajniak Radosław, Mycio Andrzej, Losy księgozbioru nawrzańskiego (XVIII-XXI w.) W: Pałac w Nawrze i jego zbiory w latach II wojny światowej i czasach powojennych, Toruń 2023, s. 25-68.
- Dygdała Jerzy, Wierzchosławski Szczepan, Nawra Kruszyńskich i Sczanieckich. Studium z dziejów szlachty i ziemiaństwa ziemi chełmińskiej, Toruń 1990.
