-
Tytuł
-
PL
Zbiory Schwederów i rodziny Lew z Koszalina
-
DE
Sammlung der Familie Schweder und Loewe aus Köslin
-
Opis
-
Ród Schwederów rozrósł się na terenach Holandii, Danii i Pomorza. Pierwsza pisemna wzmianka, pochodząca z ok. 1450 r., dotyczy burmistrza miasta Koszalina Gabriela Schwedera. Drzewa genealogiczne rodu przechowywano w bibliotece opactwa koszalińskiego. W aktach miasta Koszalina zachowały się dokumenty Fundacji Rodzin Schweder i Loewe (Schweder-Loewsche Famielienstiftung zu Köslin) z lat 1685-1945.
-
Peter Schweder, w czasie profesury w Magdeburgu przyjaźnił się m.in. z Marcinem Lutrem i Filipem Melanchtonem (1497–1560). Według przekazów pierwszy podarował mu Łacińską Biblię (Wulgatę). W Biblii tej Luter naniósł odręczne notatki, dlatego księga ta była niezwykle cenna. Niestety spłonęła w 1718 w wielkim pożarze Koszalina, razem z innymi dziełami z Biblioteki Schwederów oraz dokumentami rodzinnymi. Ów tragiczny w skutkach pożar zniszczył 1/3 domów, zamek i ratusz, w którym był zdeponowana Biblioteka.
-
Jacob Schweder brat Petera (obaj byli synami burmistrza Henryka Schwedera), kanclerz księcia von Croy, dyrektor sądu miejskiego w Naugarten, dwa miesiące przed śmiercią (19 lutego 1686) założył Fideikomis, dając wzór kolejnym Fundacjom rodzinnym. Jacob von Schreder pozostawił obok pieniędzy bibliotekę, której miasto miało przyznać miejsce. Majątek i nieruchomości miały pozostać w całości i nie wolno ich było dzielić ani rozpraszać. Odsetki miały być przeznaczone na studiująca młodzież, na szkoły kościelne, biedne wdowy, etc. W statucie Fundacji szczegółowo opisano zasady dotyczące zbioru książek (Einem Hochedlen und Hochweisen als Patronen der Jamundschen Kirche wie auch sämtliche und niedern Standes der guten Stadt Cösslin, s. 300). Kolejne dyspozycje fundacyjne wydał Michael von Schweder (1663-1729), w 1728 r., który powołał w Koszalinie rodzinną fundację. Istniała ona pod nazwą Schweder-Loewsche Familienstiftung zu Köslin jeszcze w 1940 r. Zarządcą Fideikomis został Hermann von Schweder. Podjął on działania, aby wznieść dla tejże Fundacji i jej zbiorów odpowiednie miejsce. W tym celu w 1734 r. wykupiono plac przy ówczesnej Papenstraße 2 (dziś ul. Bolesława Chrobrego), a wzniesiony w tym miejscu budynek ukończono w 1738 r. To tam m.in. znalazły się zbiory Biblioteki Schwederów. Jeszcze przed ukończeniem gmachu, w 1736 r. Gabriel Lew i jego żona Katarzyna Elżbieta von Schweder w swoim testamencie przeznaczyli znaczną kwotę na Fundację, budowę i utrzymanie budynku i jego mieszkańców.
-
Druga (po pierwszej spalonej) Biblioteka Schwederów była słynna ze swoich zbiorów w całym Pomorzu. Do kolekcji należało m.in. 12 obrazów olejnych członków rodziny, wśród nich Michaela von Schweder, założyciela Fundacji, Alexandra von Humboldta, ojca Alexandra i Wilhelma von Humboldt, Gabriela Lew i jego żony Cathariny Elisabeth Lew, zd. Schweder, oraz Heinricha Schwedera, burmistrza Koszalina. Biblioteka liczyła ok. 950 książek, najczęściej oprawnych w skóry. Znaczną jej część stanowiły pisma prawnicze. Z przekazów wiadomo, że książki stały na wysokim regale wzdłuż dłuższej ściany wielkiego pokoju. Opiekun Fundacji, Otto Friedrich von Schweder, w 1903 spisał kronikę rodzinną o koszalińskich, kołobrzeskich i sławieńskich członkach rodu von Schreder i Lew. Wśród najcenniejszych ksiąg Biblioteki były m.in: rękopiśmienna Kronika Koszalińska von Wendlanda, niektóre z jego pism sporządzone w 1749 r., wielki Atlas Huberta Jaillot, Paris 1693; Pisma Lutra w 7 tomach, wydane w Altenburgu w 1661 r.; Biblia z 1550 z Witenbergii, Biblia z 1664 (należąca do Hermanna Lew), Paracelsus, Medicin, 1618.
-
Bibliografia:
- R. Gaziński, P. Gut, M. Szukała, Archiwum Państwowe w Szczecinie. Przewodnik po zasobie archiwalnym. Akta do 1945 roku, Warszawa — Szczecin, 2000, s. 423-424.
- Ahnentafel der Brüder Wilhelm und Alexander von Humboldt: zum 175 Geburtstage von Wilhelm von Humboldt am 22 Juni 1942, bearbeitet von H. Freiherr von Massenbach, Leipzig 1942.
