-
Tytuł
-
PL
Biblioteka Uniwersytecka w Greifswaldzie
-
DE
Alte Universitätsbibliothek in Greifswald
-
Opis
-
Uniwersytet w Greifswaldzie (jako studium generale) został uroczyście powołany 17.10.1456 r. przywilejem papieskim odczytanym w kościele św. Mikołaja. Pierwotnie prawdopodobnie istniały dwie biblioteki gromadzące literaturę naukową na potrzeby uczelni, jedna na fakultecie prawa, druga na wydziale sztuk wyzwolonych, nie można jednak ustalić ciągłości między początkami a obecną biblioteką uniwersytecką.
-
Faktyczny inicjator uniwersytetu, Heinrich Rubenow, był jednocześnie pierwszym rektorem i darczyńcą książek dla biblioteki. Z okresu sprzed reformacji, kiedy uniwersytet w Greifswaldzie przeżywał upadek, z księgozbiorów bibliotek nie zachował się prawie żaden ślad zarówno w kościele św. Mikołaja jak i późniejszej bibliotece uniwersyteckiej.
-
Po okresie zastoju uniwersytet ponownie został otwarty w 1539 r. jako uczelnia ewangelicka, jednak przez kolejne 65 lat nie posiadał biblioteki. Powstanie obecnej biblioteki wiąże się z umową zawartą 17.04.1604 r. między rektorem i profesorami uczelni a wybitnym księgarzem wittenberskim Samuelem Selfischem na dostawę dzieł naukowych ze wszystkich dziedzin. Mimo to fundusze przeznaczone na zakup książek nie były wysokie, a uniwersytet przez długie lata spłacał długi związane z ich zakupem. Biblioteka mieściła się na parterze wschodniej części nowo powstałego w 1597 r. budynku uniwersyteckiego Collegium Ernesto Ludovicianum. W 1609 drukarnia uniwersytecka została zobowiązana do przekazywania egzemplarza obowiązkowego do biblioteki (później nakazana ilość druków wzrosła do 3 egzemplarzy), a w 1620 r. postanowiono, że taki sam obowiązek będzie dotyczył też profesorów uczelni i wszystkich wydawanych przez nich rozpraw.
-
W początkowym okresie rządów szwedzkich na Pomorzu (1648-1815) sytuacja finansowa biblioteki nie uległa poprawie, środki przeznaczone dla niej były rozdysponowywane na inne cele uniwersytetu, dopiero pod koniec XVII w. zaczęła otrzymywać regularne dochody. Biblioteka w 1698 r. została przeniesiona na piętro budynku, co wpłynęło na polepszenie stanu przechowywania i bezpieczeństwo zbiorów, w tym czasie księgozbiór liczył 850 woluminów. Po krótkim okresie rozwoju zbiory biblioteczne w 1713 r. zostały powiększone do 1096 tomów, po czym w czasie trwania wojny północnej uniwersytet popadł w kryzys finansowy. Przełom w rozwoju biblioteki nastąpił po roku 1747, sporządzono wówczas nowy katalog, księgozbiór liczył już 5286 tomów, wszystkie książki zostały opatrzone ekslibrisem, a w 1749 r. biblioteka przeniosła się do nowego przestronnego budynku. Zbiory biblioteczne były też powiększane poprzez zakupy dużych prywatnych księgozbiorów, założono księgę darczyńców, skupiono się na gromadzeniu pomeraników, w 1775 r. rząd szwedzki przyznał bibliotece przywilej gromadzenia egzemplarza obowiązkowego ze wszystkich szwedzkich drukarni. W 1785 r. biblioteka uniwersytecka liczyła już ok. 22000-26000 woluminów. W końcu XVIII w. prowadzono politykę gromadzenia zbiorów zgodną z ideałami oświecenia.
-
W latach 1807-1813 działalność bibliotekarska niemal całkowicie zamarła, głównie za sprawą okupacji Greifswaldu przez wojska francuskie i braku funduszy na funkcjonowanie, stan książek uległ zaniedbaniu, a nawet zawilgoceniu. W 1815 r. mimo że biblioteka liczyła już ok. 40000 woluminów, częściowo nawet niezinwentaryzowanych, wiele dziedzin nauki było słabo reprezentowanych w zbiorach.
-
W okresie rządów pruskich biblioteka w 1819 r. otrzymała przywilej otrzymywania niemieckiego egzemplarza obowiązkowego, pozyskiwano duże zbiory książek od różnych instytucji. Biblioteka niebawem szybko rozrosła się także za sprawą przejmowania księgozbiorów klasztornych i kościelnych po likwidacji zakonów (Wolgast, Eldena, Jasienica - niem. Jasenitz) oraz przez darowizny prywatnych księgozbiorów. W 1906 r. z okazji 450-lecia powstania biblioteki uniwersyteckiej stworzono kolekcję dzieł w języku dolnoniemieckim (Niederdeutsch), liczącą ok. 14000 woluminów, o której długo sądzono, że uległa straceniu pod koniec II wojny światowej, jednak część z niej znalazła się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu. W okresie tym tworzono i rozbudowywano kolejne katalogi biblioteczne: alfabetyczne, przedmiotowe, systematyczne i rozbudowane indeksy do nich, łącznie osiągając liczbę 411 tomów. W 1882 r. biblioteka liczyła już 120000 woluminów i ok. 30000 różnych rozpraw i prac nieskatalogowanych.
-
W przededniu I wojny światowej księgozbiór osiągnął liczbę 219500 woluminów, okres wojenny zahamował jednak przyrost literatury, zwłaszcza obcojęzycznej. Po wojnie w dalszym ciągu pieczołowicie zajmowano się kolekcją pomeraników, zarzucono jednak rozwijanie księgozbioru z literaturą nordycką, zapoczątkowanego rządami szwedzkimi w Greifswaldzie, tą tematyką odtąd zajęła się biblioteka w Kilonii. W 1944 r. przed katastrofą, która miała potem nastąpić, biblioteka uniwersytecka osiągnęła liczbę 450000 woluminów.
-
Na przełomie 1942/1943 zarządzono ewakuację cennych zbiorów: głównie rękopisy i inkunabuły trafiły do magazynów w samym mieście i okolicach, z kolei największa część materiałów z działu dolnoniemieckiego, biblioteka Ahlwardta, Droysena, zbiory Ernsta Moritza Arndta, liczne starodruki, miedzioryty, pomeranika (ok. 20000 woluminów) została przewieziona do zamku Pęzino (niem. Pansin) blisko Stargardu, a stąd w 1945 r. pewna ich część (łącznie ok. 65000 woluminów nie tylko starych druków) do Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu (odnotowano 5698 pozycji bibliograficznych starych druków w 2985 woluminach).
-
Bibliografia:
- Collections of Greifswald provenance at the NCU Library in Toruń / [text] Joanna Milewska-Kozłowska, Maria Strutyńska. - Toruń : Nicolaus Copernicus University Library, 2004.
- Handbuch der historischen Buchbestände in Deutschland. Bd. 16. Hildesheim [etc.] : Olms-Weidmann, 1996, s. 55-96.
- Festschrift zur 500-Jahrfeier der Universität Greifswald : 17.10.1956. Bd. 1. - Greifswald : Ernst Moritz Arndt-Universität, 1956, s. 175-197.
- Adressbuch der Deutschen Bibliotheken / bearbeitet von Paul Schwenke. - Leipzig : Otto Harrassowitz, 1893. (Beihefte zum Centralblatt für Bibliothekswesen ; H. 10), s. 146-147.
- Garber, Klaus. Greifswald, Stettin. [W:] Göttin Gelegenheit : das Personalschrifttums-Projekt der Forschungsstelle "Literatur der Frühen Neuzeit" der Universität Osnabrück / unter red. Bearb. von Stefan Anders und Martin Klöker ; hrsg. von der Forschungsstelle "Literatur der Frühen Neuzeit" der Universität Osnabrück (Kleine Schriften des Instituts für Kulturgeschichte der Frühen Neuzeit ; Bd. 3). Osnabrück : Univ.-Verl. Rasch, cop. 2000, s. 93-97.
- Maria Strutyńska. Struktura proweniencyjna zbioru starych druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu : przewodnik po zespołach : problemy badawcze i metodologiczne. - Toruń : Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1999, s. 17-24.
- Henryk Baranowski. Zbiory Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, ich rozwój i kierunki przyszłego kształtowania. [W:] Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 5. - Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1990, s. 27.
