-
Tytuł
-
PL
Zbiory Hackena z Jamna
-
DE
Sammlung von Christian Wilhelm Haken in Jamund
-
Opis
-
Dzieje biblioteki w Jamnie ściśle związane są z kościołem, powstała ona w 1756 r. staraniem ówczesnego pastora, otrzymała osobny regulamin, a jej organizację zatwierdził sam król Fryderyk II. Założycielem biblioteki kościelnej, z którym jest ona identyfikowana („Biblioteka Hakena” / „Biblioteka Hackena”), jest Christian Wilhelm Haken (1723-1791), pastor jamieńskiego kościoła, powołany na to stanowisko w 1749, które pełnił do 1771, kiedy z kolei został wybrany przez synod słupski prepozytem synodu, eforem szkół w Słupsku i objął stanowisko pastora w tamtejszym kościele mariackim.
-
Christian Wilhelm Haken, syn urzędnika pocztowego Karla Wilhelma z Greifswaldu i Marie Elisabeth Tornow, został w wieku trzech lat przyjęty przez swojego dziadka Christiana Tornow, proboszcza w Białogardzie, gdzie następnie uczęszczał do szkoły. Później kształcił się w Collegium Groeningianum w Stargardzie, w 1743 r. przebywał w Łącku (Lanzig), pozyskując środki na kontynuowanie nauki, po czym studiował teologię w Królewcu w latach 1744-1747. Ponownie przebywał w Łącku u wuja - pastora Tornow, by wspierać go w pełnieniu posługi i planując dalsze studia w Halle, ale niespodziewanie otrzymał propozycję z magistratu w Koszalinie i w 1748 r. został powołany na stanowisko pastora w Jamnie, które objął rok później. Zyskał sławę jako historyk Pomorza, szczególnie Koszalina, i badacz folkloru, interesował się naukami przyrodniczymi. Był jednym z filarów czasopisma Pommersches Archiv der Wissenschaften und des Geschmaks.
-
W celu rozwiązania podstawowego problemu, jakim było pozyskiwanie książek do zawiązanej biblioteki, Christian Wilhelm Hacken za zgodą i wsparciem Pomorskiego Konsystorza Ewangelickiego założył fundację, która zdobywała środki od darczyńców, a odsetki od gromadzonego w ten sposób kapitału, do którego osobiście także się dołożył, przeznaczano na zakup zbiorów. Księgi były składowane w skrzyniach na kościelnym Chórze Łabuszan, każda była wprowadzana do inwentarza na osobnej karcie i otrzymywała znak własnościowy: „Ex Bibliotheca Jamundensium Ecclesiastica” (często w formie skróconej: „Ex Biblioth. Jamund. eccl.”), co miało świadczyć o znaczeniu łaciny w tamtym czasie. Poza podstawowymi danymi bibliograficznymi (autor, tytuł, miejsce i rok wydania) podawano datę jej przyjęcia oraz opisywano stan zachowania (starano się gromadzić księgi solidnie oprawione, niekoniecznie ładnie zdobione). W przypadku darów podawano nazwisko darczyńcy, stanowisko i datę.
-
Zakup nowych książek był konsultowany z patronem kościoła (tj. władzami miejskimi Koszalina) i z prepozytem (tj. superintendetem). Książki udostępniano na podobnych zasadach jak w bibliotekach publicznych: przez złożenie zastawu. Jednak nie wszystkie książki wypożyczano: z księgozbioru wydzielono niewielką część najwartościowszych i najdroższych dzieł; regulamin biblioteczny zabraniał sprzedaży książek. Za służby Hakena i następców systematycznie powiększano kapitał fundacji bibliotecznej, co umożliwiało dalsze zakupy. Pierwsze lata prawdopodobnie były trudne dla biblioteki z powodu trwającej wojny siedmioletniej, liczniejsze zakupy były przeprowadzone po 1762 r.
-
Początkowo księgozbiór tworzyły książki pozyskane kilka lat wcześniej przez samego pastora. Wśród nich znajdują się druki po innym jamieńskim pastorze z lat 1709-1739 - Johannie Danielu Labesiusie (1679-1739). W okolicy biblioteka kościelna była wyjątkową rzadkością, zwłaszcza z tak licznym księgozbiorem: do czasu przeniesienia Hakena do Słupska liczyła ok. 500 tomów, za następców do 1840 r. skatalogowano 967 druków. W kościele, z racji zainteresowań Hakena, prawdopodobnie mieściła się także kolekcja zbiorów przyrodniczych. Prowadzona przez Hakena kronika, kontynuowana przez jego następców w kościele, zaginęła wraz z wieloma cennymi drukami w 1945 r., z dokumentów zachowały się jedynie rachunki. Pozostałe druki datowane są na lata ok. 1530-1850.
-
Bibliografia:
- Scheller, Rita. Jamund : Kreis Köslin in Pommern : Chronik eines Dorfes in Hinterpommern dargestellt im Spiegel seiner Volkskultur / Rita Scheller ; hrsg. von Franz Schwenkler. - Hamburg : Pommerscher Buchverstand, 1980, s. 157-161, 164-165.
- Radosław Gaziński, Biblioteka kościoła w Jamnie, [w:] Rocznik Koszaliński nr 42, 2014, s. 77-82.
- Krystyna Rypniewska, Jamno – historia i sztuki piękne, [w:] Rocznik Koszaliński nr 47, 2019, s. 33-34, 46-48.
- Rötger, Gotthilf Sebastian (1749-1831). Nekrolog für Freunde deutscher Literatur : Erstes Stück, welches das Verzeichniss sämtlicher im Jahr 1791 verstorbener deutscher Schriftsteller und ihrer Schriften enthält / herausgegeben von G. S. Rötger. - Helmstädt : bey C. G. Fleckeisen, 1796, s. 64-65. (Haken, Christian Wilhelm).
- Bülow, von, "Haken, Christian Wilhelm" [w:] Allgemeine Deutsche Biographie 10 (1879), s. 396.
- Müller, Ernst (1877-1929). Die evangelischen Geistlichen Pommerns : von der Reformation bis zur Gegenwart : auf Grund des Steinbrück'schen Manuskriptes. T. 2, Der Regierungsbezirk Köslin, die reformierten Gemeinden Pommerns, die Generalsuperintendenten / bearb. von Ernst Müller. - Stettin : Verlag von Léon Sauniers Buchhandlung, 1912, s. 150-153, 456.
- Diederich Hermann Biederstedt's Nachrichten von dem Leben und den Schriften neuvorpomerisch-rügenscher Gelehrten seit dem Anfange des achtzehenten Jahrhundertes bis zum Jahre 1822 ; [A - M]. - Greifswald : Kunike, 1824, s. 77. (Haken, Christian Wilhelm)
- Meusel, Johann Georg - Lexikon der vom Jahr 1750 bis 1800 verstorbenen teutschen Schriftsteller / ausgearbeitet von Johann Georg Meusel. Bd. 5. - Leipzig : bey Gerhard Fleischer, dem Jüngern, 1805, s. 79-80. (Haken, Christian Wilhelm).
- Ernst Bahr, Klaus Conrad: Jamund. [w:] Mecklenburg, Pommern / hrsg. von Helge bei der Wieden und Roderich Schmidt. (Handbuch der historischen Stätten Deutschlands ; Bd. 12). - Stuttgart : Alfred Kröner, 1996, s. 208–209.
- Dzieje Koszalina. T. 1, Do 1945 roku / pod red. nauk. Radosława Gazińskiego i Edwarda Włodarczyka. - Koszalin : Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela, 2016, s. 97.
