Biblioteka Miejska w Szczecinie

Tytuł

PL Biblioteka Miejska w Szczecinie

DE Stadtbibliothek zu Stettin

Opis

Początki Biblioteki Miejskiej w Szczecinie (Stadtbibliothek) sięgają października 1901 r. W tym czasie miasto poszerzało swoje granice i wprowadzało nowe rozwiązania urbanistyczne. Wraz z dynamicznym rozwojem gospodarczym postępował także rozkwit życia kulturalnego. Następstwem poszerzających się zainteresowań mieszkańców było utworzenie biblioteki miejskiej.

Powołanie do istnienia książnicy trwało wiele lat. Pierwszym bibliotekarzem w tej instytucji był dr Theodor Münster (od 01.01.1902). Jego praca w Szczecinie trwała jednak niezbyt długo, bowiem tylko rok.

Dnia 01.07.1903 kierownictwo przejął prof. dr Karl Kunze (1863-1927), bibliotekarz z uniwersytetu w Greifswaldzie. Od tego momentu, działania organizacyjne zdecydowanie przyspieszyły. Nowo utworzony przez niego księgozbiór pochodził nie tylko z Rathsbibliothek (Biblioteki Ratuszowej), ale także z pozyskanych przez bibliotekarza darów i jego prywatnych zbiorów. Kierownik zdobywał woluminy od różnych jednostek i osób prywatnych. To z jego inicjatywy biblioteka w Greifswaldzie przesyłała do Szczecina wszystkie uczelniane publikacje.

W trakcie jego kadencji liczba zbiorów wzrosła z około 17 tysięcy tomów do przeszło 31 tysięcy woluminów. „Karl Kunze zajmował się nie tylko gromadzeniem i segregacją zbiorów. Wiele czasu poświęcił na skrupulatne ich opracowanie oraz sporządzenie katalogów alfabetycznego i rzeczowego.” (Bibliotekarz Zachodniopomorski, str. 41). Profesor sprawdził się także w roli dyrektora. Wdrożył bowiem nowe metody organizacji pracy.

Kamienica, którą przeznaczono na bibliotekę, niestety nie odpowiadała jej potrzebom. Uprzednio bowiem mieściło się w niej Gimnazjum Miejskie. Włożono, zatem dużo pracy, by przystosować gmach do nowej funkcji. Bibliotekarz czuwał także nad tym przedsięwzięciem. Ponadto profesor stał na straży przemieszczania zbiorów z Biblioteki Ratuszowej do wyremontowanego budynku.

Początkowo książki i czasopisma umieszczono na II piętrze. 3 października 1905 roku odbyła się ceremonia otwarcia Biblioteki Miejskiej przy ul. Grüne Schanze 8 (obecnie ul. Dworcowa 8). Z czasem, gdy księgozbiór się powiększył zajęto całą kamienicę.

W pierwszym okresie pracy profesorowi pomagały 2 osoby, które nie miały żadnego doświadczenia w pracy bibliotecznej. W kwietniu 1904 roku do zespołu dołączyła asystentka, która ukończyła kurs bibliotekarski. Po niespełna roku (13.03.1905) pracę rozpoczął dr Erwin Ackerknecht (1880-1960). Ten bibliotekarz pomocniczy przybył z Biblioteki Cesarza Wilhelma (Kaiser Wilhelm Bibliothek) w Poznaniu. W 1906 roku kadra liczyła już 9 osób: 2 bibliotekarzy - miejskiego i pomocniczego, 3 asystentki, 1 pracownika biurowego, 1 dozorcę i 2 gońców.

W 1907 r. Karl Kunze otrzymał nominację na stanowisko dyrektora Królewskiej i prowincjonalnej Biblioteki w Hannowerze i wyjechał ze Szczecina. Posadę bibliotekarza miejskiego otrzymał wówczas dr Erwin Ackerknecht. W pierwszym okresie pracy doktora budżet biblioteki był tak mały, że nie starczało funduszy na nabywanie kolejnych tytułów. Wówczas książnica pozyskiwała zbiory z darów np. od Kunstbibliothek der Stadt Stettin (Biblioteki Sztuki Miasta Szczecina) czy wartościowe książki z Biblioteki Zarządu Kościołów Miejskich (Bibliothek des Ministeriums der Stadtkirchen Stettins). Wprawdzie te ostatnie należało uporządkować.

Z końcem 1911 r. rozpoczęto gromadzenie zbiorów Biblioteki Muzycznej. Przyczynił się do tego pisarz, bibliotekarz, kolekcjoner muzykaliów dr Paul Marsop (1856-1925) z Monachium i Verein der Stettiner Musiklehrerinnen (Szczeciński Związek Nauczycielek Muzyki). Po roku zbiory muzyczne liczyły już 3 616 woluminów i duża ich część pochodziła z darów, stworzono nawet archiwum nagrań płytowych. Księgozbiór muzyczny cieszył się dużym zainteresowaniem i był udostępniany poprzez wypożyczalnię Biblioteki Miejskiej. Od 1918 r. Bibliotekę Muzyczną umieszczono na parterze Biblioteki Miejskiej.

W 1912 roku, zgodnie z projektem Ackerknechta, władze podjęły decyzję o reformie bibliotekarstwa miejskiego. „Postanowiono, że zbiory Biblioteki Miejskiej służyć będą tylko celom naukowym; przekształci się ona w bibliotekę akademicką (Studienbücherei), do jej zadań włączy się ochronę zbiorów i zachowanie ich dla przyszłych pokoleń, natomiast biblioteka ludowa (Volksbücherei) służyć będzie szerokim wyborem literatury wszystkim mieszkańcom Szczecina.” (Od Stadtbibliothek do Książnicy Pomorskiej 1905-2005, str.25) Jednak z przyczyn finansowych i z powodu wojny, wykonanie tego przedsięwzięcia zajęło kilka lat.

W sprawozdaniach z 1916 roku, w miejsce jak dotąd funkcjonującej nazwy Stadtbibliothek (Biblioteka Miejska), pojawiło się określenie Stadtbücherei der Stadt Stettin (Biblioteka Miejska miasta Szczecina).

W latach 1932-1933, w związku z działalnością nazistów, przystąpiono do „oczyszczania” bibliotek. Usuwano zarówno literaturę marksistowską, jak i żydowską oraz tę niezgodną z propagandą.

Jesienią 1939 r., by uchronić bogate zbiory przed zniszczeniem „Ackerknecht wydał rozkaz zabezpieczenia cennych zbiorów o charakterze archiwalnym. Rękopisy, inkunabuły, najcenniejsze stare druki i rzadkie pomeranika umieścił w piwnicach Miejskiej Kasy Oszczędności oraz w dworach właścicieli ziemskich w Jagowie, Boguszynach, Tychowie, Pęzinie, Śniatowie i Kamiennym Moście” (Od Stadtbibliothek do Książnicy Pomorskiej 1905-2005, str. 32).

W roku 1941 stan zbiorów Biblioteki Miejskiej wynosił 183 815 tomów. Podczas nalotów w 1944 r. budynek biblioteki został poważnie uszkodzony. Zbiory zabezpieczone w dworach częściowo zostały rozkradzione, uszkodzone lub rozproszone. Niektóre księgozbiory, które były przechowywane w Miejskiej Kasie Oszczędności spłonęły podczas pożaru budynku.

Do 1945 r. w książnicy wprowadzono wiele nowych pomysłów: m.in. otwarto Musikalienbibliothek (Bibliotekę Muzyczną), a następnie Musikalienbücherei (Biblioteka Muzyczna). Założono także Volkshochschule (Wyższą Szkołę Ludową), Stettiner Staatliche Büchereischule (Szczecińską Państwową Szkołę Bibliotekarstwa).

Dnia 6.10.1945 i 2.11.1945 do Torunia trafiły księgozbiory szczecińskiej Stadtbibliothek, które były przechowywane w zamku w Pęzinie (gmina Stargard). Inną część tej biblioteki przetransportowano do grodu Kopernika prosto ze Szczecina.

Bibliografia:
- Strzelecka Izabela, Karl Kunze – szczeciński bibliotekarz miejski oraz dyrektor Królewskiej i Prowincjonalnej Biblioteki w Hanowerze [w:] „Bibliotekarz Zachodniopomorski 2020, Nr 4 (167)”, Szczecin 2020, str. 40-42.
- Bartosik Małgorzata, Stadtbibliothek der Stadt Stettin – Biblioteka Miejska Miasta Szczecina 1905 – 1945, [w:] „Od Stadtbibliothek do Książnicy Pomorskiej 1905-2005”, Szczecin 2005, str. 23-33.
- Baranowski Henryk, Zbiory Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, ich rozwój i kierunki przyszłego kształtowania, [w:] „Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. V”, Toruń 1990, str. 27.