-
Tytuł
-
PL
Miejskie Gimnazjum Męskie w Bydgoszczy
-
DE
Stadtgymnasium in Bromberg
-
Opis
-
Powstanie szkolnictwa typu średniego i wyższego wiąże się ze sprowadzeniem przez biskupów Pawła Wołuckiego i Jana Kuczborskiego do Bydgoszczy ok. 1616 r. zakonu jezuitów. Pierwszą szkołę otwarto w 1619 r., która przez następne lata coraz silniej się rozwijała, rozszerzając program nauczania i budując nowy gmach (1644-1653), dzięki czemu zyskała miano kolegium (w okresie 1647-1661).
-
Przy szkole funkcjonowała biblioteka powiększana poprzez zakupy finansowane z dochodów z kamienicy i z darów, w czasie swojej historii dwukrotnie padła ofiarą Szwedów (1655-1660, 1706), została zrabowana i wywieziona, a po kasacie zakonu w 1780 odbudowane zbiory przypadły w udziale miejscowym szkołom.
-
W 1781 w miejsce szkoły jezuickiej powstało katolickie Królewskie Gimnazjum Klasyczne powołane przez pruskie władze państwowe na podstawie porozumienia z biskupem chełmińskim Karolem Hohenzollernem.
-
W 1807 r. w okresie włączenia Bydgoszczy do Księstwa Warszawskiego i po ulokowaniu w nim władz departamentowych, gimnazjum zostało przekształcone w Szkołę Departamentową, jednak z powodu niskiej liczebności uczniów i rywalizacji Torunia szkoła została zdegradowana do rangi wydziałowej w 1812 r., a miano szkoły departamentowej zyskało gimnazjum toruńskie.
-
Po klęsce Napoleona i upadku Księstwa Warszawskiego w 1815 r. w Bydgoszczy ulokowano stolicę obwodu regencyjnego. Władze pruskie podniosły status szkoły wydziałowej do rangi gimnazjum o klasycznym kierunku kształcenia, które miało przygotowywać młodzież do studiów uniwersyteckich. Na pierwszego patrona wybrano monarchę pruskiego Fryderyka Wilhelma III, a szkoła przyjęła oficjalną nazwę Königliches Friedrich Wilhelm Gymnasium in Bromberg (Królewskie Gimnazjum Fryderyka Wilhelma w Bydgoszczy). W budynku gimnazjum mieściła się biblioteka szkolna. W 1878 r. szkoła przeprowadziła się do nowego gmachu z zabudowań dawnego kolegium jezuickiego, stopniowo przenoszono także bibliotekę szkolną i zbiory dydaktyczne. W 1917 nowym patronem został Fryderyk II Wielki, a szkoła zmieniła nazwę na Königliches Friedrich Gymnasium (Królewskie Gimnazjum im. Fryderyka II Wielkiego).
-
W 1920 placówkę przekazano władzom polskim, które utworzyły w jej miejsce Państwowe Gimnazjum Klasyczne, przemianowane w 1935 r. na Państwowe Gimnazjum im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Bydgoszczy, a po reformie edukacyjnej zmieniła nazwę w 1938 r. na I Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Bydgoszczy (nr 764). Wszystkie te szkoły były szkołami męskimi. Współcześnie jest to I Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Bydgoszczy.
-
W 1920 r. zostało założone Deutsches Privatgymnasium (Niemieckie Prywatne Gimnazjum), do którego przeszła część (z tych co nie wyjechali do Niemiec) nauczycieli z Gimnazjum Królewskiego wraz z niemieckimi uczniami. Była to szkoła koedukacyjna. W 1938 r. weszła w strukturę Albrecht Dürer Schule (Szkoła im. Albrechta Dürera), która była ostatnią działającą w Bydgoszczy szkołą powszechną z niemieckim językiem nauczania.
-
Równolegle w XIX wieku powstawały kolejne szkoły średnie o innym profilu, głównie zawodowym, jak np. w 1850 r. Miejska Szkoła Realna (Städtische Realschule), przemianowana w 1883 r. na Miejskie Gimnazjum Realne (Städtisches Realgymnasium), po upaństwowieniu w 1890 r. Królewskie Gimnazjum Realne (Königliches Realgymnasium), a po spolonizowaniu w 1920 r. Państwowe Gimnazjum Humanistyczne, czy Miejska Wyższa Szkoła Realna im. Paula von Hindenburga (Städtische Oberrealschule). Tworzono też szkoły dla dziewcząt, jak: wyższa szkoła dla dziewcząt (Höhere Mädchenschule) przekształcona w Miejskie Liceum (Städtisches Lyzeum), Wyższe Liceum (Oberlyzeum), powstawały seminaria nauczycielskie zarówno męskie jak i żeńskie.
-
Każda szkoła w Bydgoszczy pod zaborem pruskim posiadała dobrze zorganizowaną biblioteczkę, często istniały dwa księgozbiory, uczniowski i nauczycielski.
-
Bibliografia:
- Aldona Chlewicka. Biblioteki i księgozbiory w Bydgoszczy w okresie zaborów. Zarys dziejów. [W:] Kronika Bydgoska, 33 (2011), Bydgoszcz, 2012, s. 49-70.
- Encyklopedia Bydgoszczy. T. 2 / [red. Włodzimierz Jastrzębski. - Bydgoszcz : Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 2017, s. 282-349.
- Historia Bydgoszczy. T. 1, Do roku 1920 / pod red. nauk. Mariana Biskupa ; [aut. M. Biskup et al.] ; Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. - Warszawa ; Poznań : Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1991, s. 495-500.
- Jezuici w Polsce. T. 4, cz. 3, Kolegia i domy założone w drugiej dobie rządów Zygmunta III i za rządów Władysława IV, 1608-1648 / Stanisław Załęski. - Kraków : Druk. W. L. Anczyca 1905, s. 1165-1176.
- Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995 / oprac. Ludwik Grzebień ; [aut. i red. działów Andrzej Paweł Bieś et al. ; współpr. nauk. i red. Roman Darowski]. - Kraków : Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego. Instytut Kultury Religijnej : Wydaw. WAM 1996, s. 80-81.
- Marian Pawlak. Kolegium Jezuickie w Bydgoszczy (1619-1780). [W:] Z dziejów I Liceum Ogólnokształcącego : IV wieki kształcenia w Bydgoszczy / [red. nauk. Marian Pawlak]. - Bydgoszcz : Bydgoskie Towarzystwo Naukowe : Stowarzyszenie Przyjaciół I Liceum Ogólnokształcącego im. C. K. Norwida Jedynka 2007, s. 11-37.
- Szkolnictwo departamentu bydgoskiego w okresie Księstwa Warszawskiego / Bolesław Pleśniarski. - Toruń : Wydawnictwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1965, s. 67, 71-73, 87-90, 99-103, 112-113.
- Elżbieta Alabrudzińska. Kolegium jezuickie w Bydgoszczy w XVII-XVIII w. [W:] Kronika Bydgoska, 11 (1989), Bydgoszcz 1991, s. 179-193.
- Breda Carl F. S., Geschichte des Königlichen Gymnasiums zu Bromberg während seines fünfzigjährigen Bestehens, [w:] Programm des Königl. Gymnasiums zu Bromberg, womit zur Feier des 50jährigen Jubiläums des Anstalt, Bromberg 1867, s. 1-52.
- Hugo Rasmus. Najstarsze gimnazjum miejskie w Bydgoszczy. [W:] Kronika Bydgoska T. 14 (1992), Bydgoszcz 1993, s. 81-87.
- Marek Romaniuk. Bydgoskie gimnazjum w latach 1817-1919. [W:] Z dziejów I Liceum Ogólnokształcącego : IV wieki kształcenia w Bydgoszczy / [red. nauk. Marian Pawlak]. - Bydgoszcz : Bydgoskie Towarzystwo Naukowe : Stowarzyszenie Przyjaciół I Liceum Ogólnokształcącego im. C. K. Norwida Jedynka 2007, s. 39-73.
- Piotr Rybarczyk. Z dziejów gimnazjum przy Weltzienplatz/placu Wolności : Od Königliches Friedrich-Gymnasium zu Bromberg do Państwowego Gimnazjum Klasycznego w Bydgoszczy (1817-1939). [W:] Kronika Bydgoska T. 27 (2005), Bydgoszcz 2006, s. 97-150.
- Janusz Kutta. W Drugiej Rzeczpospolitej. Od gimnazjum niemieckiego do I Liceum i Gimnazjum im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. [W:] Z dziejów I Liceum Ogólnokształcącego : IV wieki kształcenia w Bydgoszczy / [red. nauk. Marian Pawlak]. - Bydgoszcz : Bydgoskie Towarzystwo Naukowe : Stowarzyszenie Przyjaciół I Liceum Ogólnokształcącego im. C. K. Norwida Jedynka, 2007, s. 77-103.
- Danuta Knajdek. Organizacja i zbiory bibliotek gimnazjów państwowych w Bydgoszczy w okresie międzywojennym. [W:] Kronika Bydgoska, 9 (1989), Bydgoszcz 1991, s. 63-84.
- Radosław Michna. Organizacja szkolnictwa polskiego w Bydgoszczy po 1918 roku. [W:] Tabularium Historiae T. 8 (2020), s. 145-162.
