-
Tytuł
-
PL
Kościół Mariacki w Elblągu
-
DE
Marienkirche in Elbing
-
Opis
-
Historia kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Elblągu sięga połowy XIII wieku. W 1238 roku mistrz Zakonu Krzyżackiego, Hermann Balk, wystawił dokument fundacyjny, który umożliwił dominikanom osiedlenie się w Elblągu. Kilka lat później, w 1246 roku, kolejny mistrz zakonu, Henryk von Hohenlohe, wydał zgodę na budowę zakonnej świątyni.
-
Przez trzy stulecia kościół pełnił funkcję ośrodka religijnego skupiającego ludność polską. Z czasem jednak jego znaczenie religijne uległo osłabieniu. W 1542 roku świątynia została przejęta przez Radę Miejską, zdominowaną przez luteranów, i od tego momentu służyła społeczności protestanckiej. Oficjalnie przeszła w ręce protestantów w 1558 roku, kiedy elblążanie uzyskali od króla Zygmunta II Augusta przywilej przyjmowania komunii pod dwiema postaciami. W praktyce oznaczało to legalizację wyznania augsburskiego na terenie miasta.
-
W czasie tzw. „potopu szwedzkiego” kościół został ograbiony i częściowo zniszczony. Podczas II wojny światowej Niemcy wykorzystywali go jako schron, co doprowadziło do poważnych zniszczeń. Odbudowę świątyni rozpoczęto po 1959 roku. Obecnie dawny kościół pełni funkcję instytucji kulturalnej — mieści się w nim Galeria EL.
-
W okresie XVI i XVII wieku kościół mariacki w Elblągu stanowił jedno z czołowych centrów życia muzycznego miasta. Był jedną z pierwszych elbląskich świątyń dysponujących własną kapelą, a jego biblioteka zgromadziła znaczący zbiór repertuaru polifonicznego, obejmujący blisko dwieście druków muzycznych oraz kilkanaście rękopisów. Do wybuchu II wojny światowej kolekcja muzykaliów przechowywana w kościelnej bibliotece zachowała się w stanie nienaruszonym. W jej skład wchodziły druki muzyczne z lat 1546–1715, pochodzące przede wszystkim z oficyn niemieckich, niderlandzkich oraz królewieckich. Zbiór obejmował również rękopiśmienne źródła zawierające utwory kompozytorów działających na terenie Prus Królewskich.
-
Zniszczenie kościoła w 1945 roku spowodowało rozproszenie zbiorów biblioteki mariackiej. Część materiałów udało się jednak ocalić. W pierwszych latach powojennych, w ramach działań zabezpieczających księgozbiory prowadzonych przez dr. Stefana Burhardta, ponad połowa ocalałych jednostek trafiła do zasobu Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. Niestety, żadne z zachowanych źródeł – zarówno drukowanych, jak i rękopiśmiennych – nie przetrwało w postaci kompletnej.
-
Bibliografia:
- Gerik, H., Musikgeschichte der Stadt Elbing. T. 1, Bis zum Ausgang der polnischen Zeit, Elbling 1929.
- Historia Elbląga, t. 1 (do 1466), red. S. Gierszewski, oprac. I. Czarciński i in., Gdańsk 1993.
- Historia Elblaga, t. 2, cz. 1 (1466-1626), red. A. Grotha, oprac. W. Rynkiewicz-Domino i in., Gdańsk 1996.
- Leszczyńska, A., Zbiory muzyczne Biblioteki Mariackiej w Elblągu wczoraj i dziś, [w:] Europejska kultura muzyczna w polskich bibliotekach i archiwach, Kraków 2008, s. 27-38.
