-
Tytuł
-
PL
Państwowe Gimnazjum Żeńskie w Chełmnie (w tym Akademia Chełmińska)
-
DE
Staatliches Mädchengymnasium in Culm
-
Opis
-
Pomysł założenia Uniwersytetu w Chełmnie sięga końca XIV w., kiedy to Zakon Krzyżacki zaczął starania o jego powołanie na terenie Prus. 9 lutego1386 r. uzyskano przywilej wydany w Genui przez papieża Urbana VI, na którego mocy chciano powołać studium generalne w Chełmnie, a wzorem dla niego miało stać się studium w Bolonii. Ostatecznie najprawdopodobniej z przyczyn politycznych, nie doszło jednak do powstania w Chełmnie studium generalnego. Na przestrzeni lat podejmowano kolejne nieudane próby stworzenia szkoły wyższej w Chełmnie.
-
W XV w. założone zostaje Studium Particulare, które zarządzane było przez Braci Wspólnego Życia z Zwofle w Niderlandach. Istnieje hipoteza, że wraz ze szkołą powstała w 1473 r. drukarnia, w której drukowano niezbędne dla szkoły lektury. Księgozbiór Studium nie przetrwał, ale prawdopodobnie jego cześć weszła w skład tworzonego w XIX w. od nowa księgozbioru gimnazjalnego.
-
Prowadzona przez braci szkoła początkowo dobrze prosperowała, z czasem jednak zaczęła borykać się z ogromnymi problemami finansowymi, a także kadrowymi. Wszelkie próby ratowania szkoły nie powiodły się, a reszta pozostałych jeszcze braci opuściła miasto.
W 1554 r. na skutek starań biskupa chełmińskiego i przy pomocy znanego humanisty Hieronima Gürtlera otworzono reaktywowane gimnazjum. Rektorem został Jan Hoppe, który przygotował dla gimnazjum nowy program nauczania. Położono wówczas nacisk na czytanie starożytnych autorów w języku łacińskim i greckim oraz zobowiązano uczniów do nauki miejscowego prawa. Popierający luteranizm Hoppe został jednak szybko usunięty ze stanowiska przez biskupa chełmińskiego, a po jego odejściu gimnazjum przestało istnieć.
-
Akademia Chełmińska powstała w końcu XVII w. na miejscu reaktywowanego Gimnazjum Chełmińskiego. Od 1756 r. Akademia podporządkowana została organizacyjnie i naukowo Uniwersytetowi Krakowskiemu jako jego kolonia. W Akademii zgromadzono pokaźny księgozbiór. Niewielka część księgozbioru (około 20 wydawnictw) powstała też w przyszkolnej drukarni, założonej przez misjonarzy w 1764 r.
-
Rozwój szkoły chełmińskiej został ograniczony przez rozbiór państwa polskiego w 1772 r. oraz na skutek przerwania w 1779 r. współpracy z Uniwersytetem Krakowskim i odesłaniem zgodnie z nakazem władz pruskich krakowskich profesorów. Zarządzanie szkołą przejął z powrotem miejscowy proboszcz. Mimo starań biskupa, szkoła nie osiągnęła już tego samego poziomu nauczania co wcześniej, ponieważ brakowało nauczycieli.
-
Akademia mimo swojej nazwy nie miała uprawnień uniwersyteckich, nie nadawano w niej tytułów magistra czy doktora.
-
W trakcie działalności Akademii w XVIII w. przeprowadzono pierwszą oficjalna rejestrację księgozbioru, natomiast cały księgozbiór można było oszacować dopiero po 1945, kiedy to dokonano szczegółowej analizy strach druków. Wykazano wówczas, że znajdowało się w nim wiele cennych pozycji. Wśród nich były starodruki z XVI, XVII i XVIII w., rękopisy z zakresu, matematyki, fizyki i prawa. Były to przeważnie dary od profesorów Akademii Chełmińskiej, Kapituły Chełmińskiej, a także bibliofilów regionalnych.
-
Tradycje Akademii kontynuowało od 1837 r. Królewskie Gimnazjum Katolickie, które wbrew swojej nazwie było szkołą symultaniczną, która funkcjonowała do roku 1920. Warto wspomnieć, że do Gimnazjum chełmińskiego uczęszczał od roku 1861 Ludwik Rydygier, znany polski lekarz, chirurg.
-
Gimnazjum żeńskie humanistyczne powstało w Chełmnie z dawnej szkoły realnej w roku 1921. W 1945 r. na jego miejsce powołano Koedukacyjne Gimnazjum Ogólnokształcące.
-
Księgozbiór Gimnazjum i Akademii został bardzo zniszczony najpierw w XIX w., kiedy to zginęła większość polskich książek, następnie podczas okupacji niemieckiej 1939-1945. Część księgozbioru Akademii trafiło po wojnie do Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.
-
Bibliografia:
- Zenon Nowak, Dzieje tzw. Akademii Chełmińskiej [W:] Dzieje Chełmna i jego regionu: zarys monograficzny, Współtwórca: Biskup, Marian, Toruń 1968; s.183-200.
- Bolesław Danilczuk, Chełmno w okresie zaboru pruskiego (XIX--pocz. XX w.) [W:] Dzieje Chełmna i jego regionu: zarys monograficzny, Współtwórca: Biskup, Marian, Toruń 1968; s. 233-241.
- Mieczysław Wojciechowski, Powiat i miasto Chełmno w okresie międzywojennym (1920-1939) [W:] Dzieje Chełmna i jego regionu: zarys monograficzny, Współtwórca: Biskup, Marian, Toruń 1968; s. 199-300 .
- Eugenia Kwiatkowska, Chełmno współczesne na tle jego przeszłości, Toruń 1984, s. 36.
