-
Tytuł
-
Związek Patriotów Polskich
-
Opis
-
Związek Patriotów Polskich (ZPP) to organizacja polityczna powołana w marcu 1943 r. w wyniku starań grupy polskich komunistów działających w ZSRR skupionych wokół czasopisma „Nowe Widnokręgi” (Wanda Wasilewska, A. Lampe).
-
ZPP stanowił narzędzie polityki J. Stalina i ZSRR w sprawie polskiej - przygotowywał warunki do przejęcia przez komunistów władzy w powojennej Polsce. Pełną działalność rozwinął w kwietniu 1943 r. po zerwaniu przez władze ZSRR stosunków dyplomatycznych z rządem RP na uchodźstwie. W tygodniku „Wolna Polska” ZPP prowadził kampanię propagandowo-informacyjną wśród Polaków pozostałych w ZSRR po ewakuacji armii gen. W. Andersa na Bliski Wschód. Komitet Organizacyjny ZPP, działający od marca do czerwca 1943 r., stworzył zarysy programu politycznego, w którym opowiadał się za sojuszem z ZSRR. Zwrócił się do rządu radzieckiego o wyrażenie zgody na utworzenie w ZSRR polskich jednostek wojskowych niezależnych od rządu na emigracji, ich formowanie rozpoczęło w maju 1943 (1 Dywizja im. T. Kościuszki).
-
9-10.06.1943 r. odbył się w Moskwie I Zjazd ZPP: przyjął statut, wybrał Zarząd Główny, którego przewodniczącą została W. Wasilewska, a w skład Prezydium weszli: Z. Berling, B. Drobner, S. Jędrychowski, S. Skrzeszewski, W. Sokorski, A. Witos oraz dokooptowani w kwietniu 1944 r. A. Zawadzki i J. Sztachelski. Zjazd uchwalił deklarację ideową, w której zaakceptował dotychczasowy program komunistów, postulując konieczność przeprowadzenia reform ustroju demokratyczno-parlamentarnego oraz umiarkowanych przemian społeczno-gospodarczych, a także potrzebę zmiany granicy wschodniej według sugestii rządu radzieckiego. Poddał krytyce politykę polskiego rządu emigracyjnego w Londynie, uznając go za nielegalny.
-
Oprócz organizowania Armii Polskiej w ZSRR we współdziałaniu z Armią Czerwoną, do podstawowych zadań ZPP zgodnie ze statutem rozwijał szeroką działalność polityczną (dysponował własną radiostacją w Samarze), wydawniczą, kulturalną, oświatową i opiekuńczą (szkoły polskie, domy dziecka, przejął polskie sierocińce, domy inwalidów i starców), reprezentował obywateli polskich wobec władz sowieckich, udzielał pomocy ruchowi oporu w kraju.
-
W maju 1944 r. po przybyciu do Moskwy delegacji Krajowej Rady Narodowej (KRN) ZPP wydał 1.07.1944 r. oświadczenie, w którym uznał formalne zwierzchnictwo KRN nad ZPP, a 21.07.1944 te dwie organizacje wspólnie utworzyły Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN), do którego ZPP 25.07.1944 r. delegował swoich przedstawicieli.
-
Od połowy 1945 r. głównym zadaniem ZPP był udział w organizowaniu repatriacji Polaków i Żydów z ZSRR do kraju. W sierpniu 1946 r. ZPP zakończył działalność.
-
Choć Związek Patriotów Polskich działał głównie na terenie ZSRR, po zajęciu Wileńszczyzny przez Armię Czerwoną w 1944 r. jego przedstawiciele pojawili się także w Wilnie i okolicach. Nie istniała tam osobna filia ZPP, lecz delegaci tej organizacji – często powiązani z PPR lub Armią Berlinga – prowadzili agitację polityczną wśród ludności polskiej, promując sojusz z ZSRR, krytykując rząd londyński i zwalczając wpływy Armii Krajowej. Działacze związani z Kresami, jak Stanisław Jędrychowski czy Jerzy Sztachelski, uczestniczyli w kształtowaniu lokalnych struktur i przyszłej administracji podporządkowanej władzom komunistycznym. Jednym z głównych zadań ZPP na tych terenach była organizacja repatriacji Polaków z Wilna i Wileńszczyzny do powojennej Polski, co realizowano we współpracy z władzami sowieckimi i późniejszym PKWN. Działania te wpisywały się w szerszą strategię przygotowania gruntu pod przejęcie władzy przez komunistów oraz przekształcenie Polski według wzorców radzieckich.
-
Bibliografia:
- Wielka Encyklopedia PWN, t. 30. Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
- Popularna Encyklopedia Powszechna, Kraków : Fogra Oficyna Wydawnicza : Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2003.
- Wielka encyklopedia powszechna PWN. T. 12. - Wyd. 1, seria B. - Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969, s. 769.
- Wikipedia [dostęp 6.10.2025] https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwi%C4%85zek_Patriot%C3%B3w_Polskich
