Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze

Tytuł

PL Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze

DE Danziger Naturforschende Gesellschaft

Opis

Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze powstało w roku 1742 z inicjatywy gdańskiego burmistrza i uczonego Daniela Gralatha (1708-1767). Istniało do 1936 roku. Zajmowało się badaniami z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych.

Wraz z powstaniem Towarzystwa, jego członkowie zaczęli kompletować księgozbiór, niezbędny do badań naukowych. Skupiano się na pozyskiwaniu rzadkich i drogich książek, ze względów finansowych niedostępnych dla pojedynczych czytelników. Początkowo opiekę nad biblioteką sprawował skarbnik Towarzystwa. W 1786 roku utworzono stanowisko bibliotekarza, który wchodził także w skład zarządu Towarzystwa.

Pierwszą siedzibą Towarzystwa były pomieszczenia w Zielonej Bramie, tam też znajdowała się biblioteka. W latach 1829-1832 księgozbiór przeniesiono do budynku szkolnego przy kościele NMP, a w latach 1832-1845 znajdował się w dawnym kościele św. Jakuba. W 1845 roku Towarzystwo zakupiło budynek przy ul. Mariackiej 25, w którym w dwóch pokojach na II piętrze umieszczono bibliotekę. W 1911 roku na potrzeby biblioteki przeznaczono całe piętro gmachu przebudowanego i powiększonego o sąsiednie działki.

W 1892 roku w budynku Towarzystwa otwarto ogólnodostępną czytelnię naukową. Towarzystwo, a zatem biblioteka także, finansowane było ze składek członkowskich, testamentów i darów. Książki pozyskiwano poprzez ich zakup, dary, a zwłaszcza wymianę z innymi instytucjami naukowymi. Do tej wymiany służyło wydawnictwo własne Towarzystwa, Schriften der NFG in Danzig. Neue Folge. Od lat 60 XIX w. przeważające wpływy pochodziły z wymiany; w roku 1893 Towarzystwo prowadziło wymianę z 332 instytucjami naukowymi. Podstawowymi zasadami gromadzenia zbiorów bibliotecznych była ich aktualność naukowa i kompletność ciągów czasopism, które dominowały w zbiorach.

W niemal dwusetletniej historii Towarzystwa wyróżniło się kilku bibliotekarzy:
- Gabriel Gottlieb Reinick (1756-1833), związany z Towarzystwem w latach 1801-1818. Najpierw przez 11 lat był sekretarzem, a przez kolejnych 7 – bibliotekarzem. Uporządkował dokumenty Towarzystwa za lata 1776-1817; zapisał Towarzystwu 1379 tomy z własnego księgozbioru.
- August Wilhelm Skusa (1791-1856), bibliotekarz w latach 1820-1856, w roku 1823 zorganizował obieg czasopism naukowych wśród czytelników. System ten cieszył się ogromną popularnością i przetrwał niemal 100 lat.
- Friedrich Ernst Kayser (1833-1907), bibliotekarz w latach 1859-1898, w latach 1872-74 opracował pierwszy katalog działowy. W testamencie cały swój majątek przekazał Towarzystwu.
- Konrad Lakowitz (1859-1945), członek Towarzystwa od 1885 roku, na stanowisku bibliotekarza w latach 1898-1909. Opracował katalog biblioteki w trzech zeszytach: 1904 (A. Mathematik, B. Astronomie), 1908 (C. Meteorologie, D. Physik), 1914 (E. Zeitschriften und Gesellschaftsschriften), Założył czytelnię, której regulamin opracował i którą prowadził. W latach 1909-1921 był dyrektorem Towarzystwa.

Po 1918 roku Towarzystwo podupadło. W 1922 roku na podstawie umowy z gdańskim Senatem księgozbiór Towarzystwa w liczbie ok. 30000 woluminów przekazany został do biblioteki Technische Hochschule zu Danzig.

Bibliografia:
- Jankowska Lubomira, Biblioteka Gdańskiego Towarzystwa Przyrodniczego na tle jego rozwoju: praca doktorska, Warszawa 1970.
- https://gedanopedia.pl.