Reusing
- Podsumownie kręgu dyskusyjnego
- Prezentacja wygenerowana na podstawie informacji zebranych podczas kręgu
- Główna prezentacja wraz z informacjami przekazanymi przez uczestników kręgu
Podsumownie kręgu dyskusyjnego “Reusing zasobów cyfrowych w humanistyce cyfrowej”
Poniżej znajduje się podsumowanie informacji na temat ponownego wykorzystania (reusingu) zasobów cyfrowych, opracowane na podstawie wypowiedzi uczestników kręgu dyskusyjnego “Reusing zasobów cyfrowych w humanistyce cyfrowej”, który odbył się w ramach konferencji jubileuszowej “Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa. Rozmowy o dziedzictwie cyfrowym, edycja I”.
1. Praktyczne zastosowania i formy reusingu
Instytucje kultury wykorzystują zdigitalizowane obiekty w różnorodny sposób, od tradycyjnych wystaw po zaawansowane projekty cyfrowe:
-
Edukacja i popularyzacja: tworzenie plakatów i ekspozycji na bazie kartek, wystaw cyfrowych (np. Dokumentacja Życia Społecznego), prezentacji oraz artykułów. Przykładem jest udostępnianie lektur w formie audiobooków (np. Syzyfowe prace) oraz wspieranie uczniów w czasie pandemii.
-
Wikipedia: współpraca polega na dodawaniu linków do serwisu Polona, wzbogacaniu haseł o ilustracje oraz wspólnym identyfikowaniu osób na fotografiach.
-
Wykorzystanie komercyjne i nietypowe: zdigitalizowane zasoby służą do produkcji drogich faksymile (np. sprzedaż zestawu za 10 000 Euro w Katarze). Odnotowano również zainteresowanie służb specjalnych zdigitalizowaną prasą w celach wywiadowczych.
-
Przestrzeń publiczna: wykorzystanie archiwalnych pocztówek do ilustracji wystroju dworca w Gdańsku.
2. Rola technologii i sztucznej inteligencji
Technologia zmienia sposób, w jaki zbiory „żyją” i są przetwarzane:
-
Automatyzacja i boty: dane są pobierane przez boty i modele AI (np. ChatGPT przez API), co jednak znacząco obciąża infrastrukturę serwerową (np. KPBC).
-
Zaawansowana analiza: AI pozwala na rekatalogowanie danych, wyciąganie metadanych niemożliwych do uchwycenia przez człowieka, rozpoznawanie twarzy czy automatyczne generowanie napisów.
-
Standard IIIF: umożliwia tworzenie własnych kolekcji z obiektów pochodzących z różnych bibliotek oraz prowadzenie badań porównawczych (np. różnych wydań tekstów Długosza) czy nakładanie map historycznych na współczesne.
3. Wyzwania i ograniczenia
Proces ponownego wykorzystania wiąże się z szeregiem problemów:
-
Prawo autorskie: stanowi główną barierę, szczególnie w przypadku spuścizn osobowych, które są trudniejsze do udostępnienia niż spuścizny instytucjonalne.
-
Brak cytowania źródeł: często zbiory krążą w internecie (np. zdjęcia Piłsudskiego czy memy) bez podania informacji o pochodzeniu oryginału.
-
Kwestia autorstwa: w przypadku „remiksów” autorem nowego dzieła staje się osoba dokonująca reusingu, co czasem zaciera informację o twórcy pierwotnego obiektu.
4. Angażowanie odbiorców
Największym potencjałem w kontekście digital storytellingu cieszą się historie, które „chwytają za serce”, takie jak tradycyjne fotografie z okresu PRL czy cyfrowe wystawy o tematyce proweniencyjnej (np. Fond założycielski Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu lub Grafika Wileńska 1919-1945). Uczestnicy dyskusji podkreślają, że reusing nie powinien odbywać się bez kontekstu i jest ograniczony jedynie ludzką kreatywnością oraz ramami prawnymi.