Ratusz Staromiejski jest najbardziej okazałą i najbardziej reprezentacyjną budowlą dawnego Torunia. Jako jednolity budynek powstał w końcu XIV wieku, łącząc wcześniejszą zabudowę Rynku Staromiejskiego (dom kupiecki, sukiennice, ławy chlebowe, kramy, wieża, stary ratusz) w jednolity, złożony z dwóch kondygnacji budynek na planie kwadratu, z wysoką wieżą. Mniej więcej w połowie okresu między sejmami w 1576 i 1626 r., w latach 1602–1604, Ratusz został gruntownie przebudowany, przede wszystkim podniesiony o jedną kondygnację, zachowując gotycki kształt z elementami manierystycznymi oraz charakterystycznymi tzw. łukami Tudorów.  

Na pierwszym piętrze Ratusza znajdowały się kluczowe dla jego publicznych i pozamiejskich funkcji sale: Królewska (w której rezydowali królowie polscy podczas swoich pobytów w Toruniu, a w 1501 r. zmarł w niej król Jan Olbracht; sala jest zresztą ozdobiona portretami królów polskich, powstałymi między XVII a XIX w.) oraz Mieszczańska, w której toczyły się obrady sejmowe.

Najstarszy widok toruńskiego Ratusza po przebudowie na początku XVII wieku (od strony południowo-zachodniej) pokazuje rysunek z 1627 r. holenderskiego dyplomaty Abrahama Boota, członka misji próbującej mediować w konflikcie polsko-szwedzkim, a więc niemal współczesny obradom sejmu w 1626 r.; nie jest on jednak w pewnych szczegółach (jak liczba kondygnacji czy schody w zachodniej pierzei) dokładny.

Więcej informacji dostarczają widoki Ratusza w tzw. albumie Jerzego Fryderyka Steinera z pierwszej połowy XVIII wieku, już po spaleniu gmachu w wyniku szwedzkiego bombardowania 24 września 1703 r. i jego odbudowie (Steiner sporządził jednak także rysunek pokazujący Ratusz po bombardowaniu).

Widoki ratusza

Sala mieszczańska – miejsce obrad senatu i izb połączonych