Wizerunki i plany miasta z epoki
Epoka obu toruńskich sejmów to także czas powstania pierwszych wizerunków miasta – planów i widoków. Najstarszy zachowany widok miasta w popularnym do dzisiaj ujęciu od strony Wisły znajduje się na powstałym w 1594 r. epitafium rodziny Neisserów w Kościele Najświętszej Marii Panny. Jednak najbardziej znany i popularny jest widok (miedzioryt) autorstwa Christiana Daniela Pietescha, opublikowany w dziele Jana Krzysztofa Hartknocha Alt- und Neues Preussen w 1684 r. Pierwsze znane plany i tzw. plany-widoki (widoki z lotu ptaka) pochodzą z przełomu lat dwudziestych i trzydziestych XVI wieku oraz czasów późniejszych. Pokazują Toruń, np. najbardziej znany plan Mateusza Meriana, w otoczeniu ziemnych fortyfikacji bastionowych usypanych po 1629 r. Dość wiernie oddają one przestrzeń otoczonego murami obronnymi średniowiecznego miasta, do którego przybywali uczestnicy sejmów.
Mimo widocznego przestrzennego podziału na Stare i Nowe Miasto Toruń od 1454 r. stanowił ustrojową jedność. Do miasta prowadziło kilka bram od strony lądu: do Starego Miasta – od zachodu Starotoruńska, od północy Chełmińska; do Nowego Miasta – od północy Prosta, od północnego wschodu Św. Katarzyny, od wschodu Św. Jakuba. Toruń miał też kilka bram od strony Wisły, z których komunikacyjnie najważniejsze były: prowadząca do portu wiślanego (do którego w średniowieczu docierały nawet statki morskie) Brama Żeglarska i prowadząca w kierunku mostu wiślanego Brama Mostowa.
Większość uczestników sejmu z Korony i Litwy przybywała do Torunia z południa i ze wschodu (poza posłami z Prus Królewskich). Podróżując z południa, należało przedostać się przez Wisłę, która była naturalną i formalną granicą między Prusami a Kujawami. Była też rzeką – jak i dzisiaj – dość szeroką. Przedzielała ją jednak wyspa, Kępa Bazarowa, dzisiaj mało widoczna. W średniowieczu przez Wisłę przeprawiano się promami, a niekiedy (w czasach wojen) mostami pontonowymi. Pod koniec XV wieku zbudowano stały most drewniany, a w zasadzie dwa mosty: tzw. most niemiecki od miasta do Kępy Bazarowej i most polski od Kępy do brzegu kujawskiego. Stałość toruńskiego mostu, zwłaszcza na przełomie zimy i wiosny, była dość wątpliwa. Często był on niszczony przez wysoki stan wody i spływającą krę. Starano się temu zapobiec, budując przęsła zawieszone na szerokich wieszarach. Jedno z nich uwiecznił na swoim rysunku przejeżdżający przez Toruń w latach czterdziestych XVII wieku angielski podróżnik Peter Mundy. Jak widać, przejazd mostem do bezpiecznych nie należał.
Wielkim wyzwaniem dla miasta było wygospodarowanie odpowiednich kwater (tzw. gospód) dla senatorów i posłów. Gdy sejmy odbywały się w Warszawie, odpowiedzialność za przydzielanie miejsc zamieszkania parlamentarzystom spoczywała na marszałku wielkim koronnym. Wyznaczał on do tego zdania specjalnego urzędnika nazywanego stanowniczym. Należy przypuszczać, że w Toruniu sytuacja wyglądała identycznie, choć z pewnością marszałek i jego otoczenie słabiej znali miasto, musieli więc polegać na pomocy władz miejskich. Oczywiście przymusowy kwaterunek spoczywał przede wszystkim na mieszczanach, co z pewnością było dla nich uciążliwe. Warto wskazać, że zarówno Warszawa, jak i inne miasta goszczące sejm – zwłaszcza Grodno od lat siedemdziesiątych XVII wieku – miały problem z zapewnieniem dostatecznej liczby kwater dla parlamentarzystów. Jednocześnie koszty rynkowe najmu mieszkania lub domu były bardzo wysokie. Powodowało to częste – niekiedy gwałtowne – konflikty. Toruń w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku był jednak znacznie większym miastem niż Warszawa, stąd warunki kwaterowania parlamentarzystów były tu z pewnością bardziej komfortowe.
Wyznaczając gospodę dla posła lub senatora stanowniczy oznaczał dom zawieszając na drzwiach herb danej osoby, albo też ziemi bądź powiatu, który parlamentarzysta reprezentował. Przybijano tam również kartkę z imieniem i nazwiskiem zakwaterowanej osoby. Na mocy przepisów porządkowych zerwanie oznaczenia stanowniczego groziło surowymi karami.

![[Toruń, epitafium rodziny Neisserów z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Bł. ks. Stefana W. Frelichowskiego]](https://expo.bu.umk.pl/files/large/455cb7b0c35e534ae51235e0e2e9804a96a1aa07.jpg)
